|
Konkordat między Stolicą Apostolską
a
Rzeczpospolitą Polską
Stolica Apostolska i Rzeczpospolita Polska dążąc do trwałego
i harmonijnego uregulowania wzajemnych stosunków; biorąc pod uwagę fakt, że
religia katolicka jest wyznawana przez większość społeczeństwa polskiego;
podkreślając posłannictwo Kościoła katolickiego, rolę odegraną przez Kościół w
tysiącletnich dziejach Państwa Polskiego oraz znaczenie pontyfikatu Jego
Świątobliwości Papieża Jana Pawła II dla współczesnych dziejów Polski; zważywszy
przełomowe znaczenie odzyskania niepodległości i suwerenności przez Państwo
Polskie oraz w trosce o jego pomyślny rozwój; stwierdzając doniosły wkład
Kościoła w rozwój osoby ludzkiej i umacnianie moralności; kierując się
wymienionymi wartościami oraz powszechnymi zasadami prawa międzynarodowego,
łącznie z normami dotyczącymi poszanowania praw człowieka i podstawowych swobód
oraz wyeliminowania wszelkich form nietolerancji i dyskryminacji z powodów
religijnych;
uznając, że fundamentem rozwoju wolnego i demokratycznego społeczeństwa jest
poszanowanie godności osoby ludzkiej i jej praw; uwzględniając nową strukturę
administracyjną Kościoła w Polsce ustanowioną Bullą papieską "Totus Tuus
Poloniae populus";
postanowiły zawrzeć niniejszy
Konkordat, przy czym Rzeczpospolita Polska uwzględniła swe zasady konstytucyjne
i ustawy, a Stolica Apostolska - dokumenty Soboru Watykańskiego II dotyczące
wolności religijnej i stosunków pomiędzy Kościołem a wspólnotą polityczną oraz
przepisy prawa kanonicznego.
W tym celu, Stolica Apostolska,
reprezentowana przez Jego Ekscelencję Księdza Józefa Kowalczyka, Arcybiskupa
Tytularnego Heraklei, Nuncjusza Apostolskiego w Warszawie, i Rzeczpospolita
Polska, reprezentowana przez Jego Ekscelencję Pana Krzysztofa Skubiszewskiego,
Ministra Spraw Zagranicznych, uzgodniły, co następuje:
Artykuł 1
Rzeczpospolita Polska i Stolica Apostolska potwierdzają, że
Państwo i Kościół katolicki są - każde w swej dziedzinie - niezależne i
autonomiczne oraz zobowiązują się do pełnego poszanowania tej zasady we
wzajemnych stosunkach i we współdziałaniu dla rozwoju człowieka i dobra
wspólnego.
Artykuł 2
W celu utrzymania i umacniania więzi pomiędzy Układającymi
się Stronami oraz w celu wypełniania powierzonej każdemu z nich misji, Nuncjusz
Apostolski rezyduje, jak dotychczas, w stolicy Polski, a polski Ambasador
nadzwyczajny i pełnomocny przy Stolicy Apostolskiej w Rzymie.
Artykuł 3
Rzeczpospolita Polska zapewnia Kościołowi katolickiemu oraz
jego osobom prawnym i fizycznym swobodę utrzymywania stosunków i komunikowania
się ze Stolicą Apostolską, z Konferencjami Episkopatów, z Kościołami
partykularnymi, a także między sobą i z innymi wspólnotami, instytucjami,
organizacjami i osobami w kraju i za granicą.
Artykuł 4
1. Rzeczpospolita Polska uznaje osobowość prawną Kościoła
katolickiego.
2. Rzeczpospolita Polska uznaje również osobowość prawną wszystkich instytucji
kościelnych terytorialnych i personalnych, które uzyskały taką osobowość na
podstawie przepisów prawa kanonicznego. Władza kościelna dokonuje stosownego
powiadomienia kompetentnych organów państwowych.
3. Inne instytucje kościelne mogą na wniosek władzy kościelnej uzyskać osobowość
prawną na podstawie prawa polskiego.
Artykuł 5
Przestrzegając prawa do wolności religijnej, Państwo zapewnia
Kościołowi katolickiemu, bez względu na obrządek, swobodne i publiczne pełnienie
jego misji, łącznie z wykonywaniem jurysdykcji oraz zarządzaniem i
administrowaniem jego sprawami na podstawie prawa kanonicznego.
Artykuł 6
1. Tworzenie właściwych Kościołowi struktur należy do
kompetentnej władzy kościelnej; dotyczy to w szczególności erygowania,
zmieniania i znoszenia prowincji kościelnych, archidiecezji, diecezji,
ordynariatu polowego, administratur apostolskich, prałatur personalnych i
terytorialnych, opactw terytorialnych, parafii, instytutów życia konsekrowanego
i stowarzyszeń życia apostolskiego oraz innych kościelnych osób prawnych.
2. Żadna część terytorium polskiego nie będzie włączona do diecezji lub
prowincji kościelnej mającej swą stolicę poza granicami Rzeczypospolitej
Polskiej.
3. Żadna diecezja mająca swą stolicę w Rzeczypospolitej Polskiej nie będzie się
rozciągała poza granice Państwa Polskiego.
4. Biskup należący do Konferencji Episkopatu Polski nie będzie należał do
krajowej Konferencji Episkopatu w innym państwie.
5. Biskup nie będący obywatelem polskim nie będzie należał do Konferencji
Episkopatu Polski. Biskup taki nie będzie sprawował jurysdykcji w
Rzeczypospolitej Polskiej, wyjąwszy legata lub innego wysłannika papieskiego.
Artykuł 7
1. Urzędy kościelne obsadza kompetentna władza kościelna
zgodnie z przepisami prawa kanonicznego.
2. Mianowanie i odwoływanie biskupów należy wyłącznie do Stolicy Apostolskiej.
3. Stolica Apostolska będzie mianować biskupami w Polsce duchownych, którzy są
obywatelami polskimi.
4. W odpowiednim czasie poprzedzającym ogłoszenie nominacji biskupa
diecezjalnego Stolica Apostolska poda jego nazwisko do poufnej wiadomości Rządu
Rzeczypospolitej Polskiej. Dołożone zostaną starania, aby to powiadomienie
nastąpiło możliwie wcześnie.
Artykuł 8
1. Rzeczpospolita Polska zapewnia Kościołowi katolickiemu
wolność sprawowania kultu zgodnie z artykułem 5.
2. Organizowanie kultu publicznego należy do władzy kościelnej zgodnie z
przepisami prawa kanonicznego i z zachowaniem odpowiednich przepisów prawa
polskiego.
3. Miejscom przeznaczonym przez właściwą władzę kościelną do sprawowaniu kultu i
grzebania zmarłych Państwo gwarantuje w tym celu nienaruszalność. Z ważnych
powodów i za zgodą kompetentnej władzy kościelnej można przeznaczyć te miejsca
na inny użytek. Niniejszy przepis nie ogranicza stosowania prawa polskiego w
przypadkach wywłaszczenia z zachowaniem standardów prawa międzynarodowego.
4. Sprawowanie kultu publicznego w miejscach innych niż określone w ustępie 3
nie wymaga zezwolenia władz państwowych, chyba że odpowiednie przepisy prawa
polskiego stanowią inaczej, w szczególności ze względu na bezpieczeństwo i
porządek publiczny.
5. Władza publiczna może podjąć niezbędne działania w miejscach określonych w
ustępie 3 także bez uprzedniego powiadamiania władzy kościelnej, jeśli jest to
konieczne dla ochrony życia, zdrowia lub mienia.
Artykuł 9
1. Wolne od pracy są niedziele i następujące dni świąteczne:
1 stycznia - uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi (dzień Nowego Roku),
drugi dzień Wielkanocy,
dzień Bożego Ciała,
15 sierpnia - uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny,
1 listopada - dzień Wszystkich Świętych,
25 grudnia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
26 grudnia - drugi dzień Bożego Narodzenia.
2. Rozszerzenie powyższego wykazu może nastąpić po porozumieniu Układających się
Stron.
Artykuł 10
1. Od chwili zawarcia małżeństwo kanoniczne wywiera takie
skutki, jakie pociąga za sobą zawarcie małżeństwa zgodnie z prawem polskim,
jeżeli:
między nupturientami nie istnieją przeszkody wynikające z prawa polskiego,
złożą oni przy zawieraniu małżeństwa zgodne oświadczenie woli dotyczące wywarcia
takich skutków i
zawarcie małżeństwa zostało wpisane w aktach stanu cywilnego na wniosek
przekazany Urzędowi Stanu Cywilnego w terminie pięciu dni od zawarcia
małżeństwa; termin ten ulega przedłużeniu, jeżeli nie został dotrzymany z powodu
siły wyższej, do czasu ustania tej przyczyny.
2. Przygotowanie do zawarcia małżeństwa kanonicznego obejmuje pouczenie
nupturientów o nierozerwalności małżeństwa kanonicznego oraz o przepisach prawa
polskiego dotyczących skutków małżeństwa.
3. Orzekanie o ważności małżeństwa kanonicznego, a także w innych sprawach
małżeńskich przewidzianych w prawie kanonicznym, należy do wyłącznej kompetencji
władzy kościelnej.
4. Orzekanie w sprawach małżeńskich w zakresie skutków określonych w prawie
polskim należy do wyłącznej kompetencji sądów państwowych.
5. Kwestia powiadamiania o orzeczeniach wskazanych w ustępach 3 i 4 może być
przedmiotem postępowania określonego w artykule 27.
6. Celem wprowadzenia w życie niniejszego artykułu dokonane zostaną konieczne
zmiany w prawie polskim.
Artykuł 11
Układające się Strony deklarują wolę współdziałania na rzecz
obrony i poszanowania instytucji małżeństwa i rodziny będących fundamentem
społeczeństwa. Podkreślają one wartość rodziny, przy czym Stolica Apostolska, ze
swej strony, potwierdza naukę katolicką o godności i nierozerwalności
małżeństwa.
Artykuł 12
1. Uznając prawo rodziców do religijnego wychowania dzieci
oraz zasadę tolerancji Państwo gwarantuje, że szkoły publiczne podstawowe i
ponadpodstawowe oraz przedszkola, prowadzone przez organy administracji
państwowej i samorządowej, organizują zgodnie z wolą zainteresowanych naukę
religii w ramach planu zajęć szkolnych i przedszkolnych.
2. Program nauczania religii katolickiej oraz podręczniki opracowuje władza
kościelna i podaje je do wiadomości kompetentnej władzy państwowej.
3. Nauczyciele religii muszą posiadać upoważnienie (missio canonica) od biskupa
diecezjalnego. Cofnięcie tego upoważnienia oznacza utratę prawa do nauczania
religii. Kryteria wykształcenia pedagogicznego oraz forma i tryb uzupełniania
tego wykształcenia będą przedmiotem uzgodnień kompetentnych władz państwowych z
Konferencją Episkopatu Polski.
4. W sprawach treści nauczania i wychowania religijnego nauczyciele religii
podlegają przepisom i zarządzeniom kościelnym, a w innych sprawach przepisom
państwowym.
5. Kościół katolicki korzysta ze swobody prowadzenia katechezy dla dorosłych,
łącznie z duszpasterstwem akademickim.
Artykuł 13
Dzieciom i młodzieży katolickiej przebywającym na koloniach i
obozach oraz korzystającym z innych form zbiorowego wypoczynku zapewnia się
możliwość wykonywania praktyk religijnych, a w szczególności uczestniczenia we
Mszy św. w niedziele i święta.
Artykuł 14
1. Kościół katolicki ma prawo zakładać i prowadzić placówki
oświatowe i wychowawcze, w tym przedszkola oraz szkoły wszystkich rodzajów,
zgodnie z przepisami prawa kanonicznego i na zasadach określonych przez
odpowiednie ustawy.
2. W realizowaniu minimum programowego przedmiotów obowiązkowych i w wystawianiu
druków urzędowych szkoły te podlegają prawu polskiemu. W realizowaniu programu
nauczania pozostałych przedmiotów szkoły te stosują się do przepisów
kościelnych. O publicznym charakterze tych szkół i placówek decyduje prawo
polskie.
3. Nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy oraz uczniowie i wychowankowie
szkół i placówek wymienionych w ustępie 1 - jeśli są one szkołami lub placówkami
publicznymi albo mają uprawnienia szkół lub placówek publicznych - mają prawa i
obowiązki takie same jak analogiczne osoby w szkołach i placówkach publicznych.
4. Szkoły i placówki wymienione w ustępie 1 będą dotowane przez Państwo lub
organy samorządu terytorialnego w przypadkach i na zasadach określonych przez
odpowiednie ustawy.
Artykuł 15
1. Rzeczpospolita Polska gwarantuje Kościołowi katolickiemu
prawo do swobodnego zakładania i prowadzenia szkół wyższych, w tym
uniwersytetów, odrębnych wydziałów i wyższych seminariów duchownych oraz
instytutów naukowo-badawczych.
2. Status prawny szkół wyższych, o których mowa w ustępie 1, a także tryb i
zakres uznawania przez Państwo kościelnych stopni i tytułów oraz status prawny
wydziałów teologii katolickiej na uniwersytetach państwowych regulują umowy
między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Konferencją Episkopatu Polski
upoważnioną przez Stolicę Apostolską.
3. Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie i Katolicki Uniwersytet Lubelski są
dotowane przez Państwo. Państwo rozważy udzielanie pomocy finansowej odrębnym
wydziałom wymienionym w ustępie 1.
Artykuł 16
1. Opiekę duszpasterską nad żołnierzami wyznania katolickiego
w czynnej służbie wojskowej, w tym również zawodowej, sprawuje w ramach
ordynariatu polowego Biskup Polowy zgodnie z prawem kanonicznym i statutem
zatwierdzonym przez Stolicę Apostolską w porozumieniu z kompetentnymi władzami
Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Żołnierzom, o których mowa w ustępie 1, zapewnia się możliwość swobodnego
uczestniczenia we Mszy św. w niedziele i święta, jeśli nie koliduje to z ważnymi
obowiązkami służbowymi.
3. Kapłani i diakoni oraz członkowie instytutów życia konsekrowanego i
stowarzyszeń życia apostolskiego po złożeniu profesji wieczystej zostają
przeniesieni do rezerwy. Alumnom wyższych seminariów duchownych, osobom po
złożeniu ślubów czasowych oraz nowicjuszom odracza się służbę wojskową ze
względu na odbywanie nauki.
4. Kapłani przeniesieni do rezerwy mogą być powołani do odbywania ćwiczeń
wojskowych tylko w celu przeszkolenia do pełnienia funkcji kapelana wojskowego
na wniosek właściwego przełożonego kościelnego.
5. W czasie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny władza kościelna skieruje
dodatkowych kapłanów do pełnienia funkcji kapelanów wojskowych, a diakonów,
alumnów wyższych seminariów duchownych oraz członków instytutów życia
konsekrowanego i stowarzyszeń życia apostolskiego do służby sanitarnej lub
służby w obronie cywilnej.
Artykuł 17
1. Rzeczpospolita Polska zapewnia warunki do wykonywania
praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych osobom przebywającym w
zakładach penitencjarnych, wychowawczych, resocjalizacyjnych oraz opieki
zdrowotnej i społecznej, a także w innych zakładach i placówkach tego rodzaju.
2. Osobom, o których mowa w ustępie 1, zapewnia się w szczególności możliwość
uczestniczenia we Mszy św. w niedziele i święta oraz w katechizacji i
rekolekcjach, a także korzystania z indywidualnych posług religijnych w zgodzie
z celami pobytu tych osób w zakładach wskazanych w ustępie 1.
3. Dla realizacji uprawnień osób, o których mowa w ustępie 1, biskup diecezjalny
skieruje kapelanów, z którymi odpowiednia instytucja zawrze stosowną umowę.
Artykuł 18
Stosownie do potrzeby zapewnienia opieki duszpasterskiej nad
członkami mniejszości narodowych biskupi diecezjalni decydują o organizowaniu
posługi duszpasterskiej i katechizacji w języku właściwej mniejszości.
Artykuł 19
Rzeczpospolita Polska uznaje prawo wiernych do zrzeszania się
zgodnie z prawem kanonicznym i w celach określonych w tym prawie. Jeżeli te
zrzeszenia poprzez swą działalność wkraczają w sferę uregulowaną w prawie
polskim, podlegają także temu prawu.
Artykuł 20
1. Kościół katolicki ma prawo swobodnego drukowania,
wydawania i rozpowszechniania wszelkich publikacji związanych z jego
posłannictwem.
2. Kościół katolicki ma prawo do posiadania i używania własnych środków
społecznego przekazu, a także do emitowania programów w publicznej radiofonii i
telewizji, na zasadach określonych w prawie polskim.
Artykuł 21
1. Odpowiednie instytucje kościelne mają prawo prowadzenia,
każda zgodnie ze swą naturą, działalności o charakterze misyjnym, charytatywnym
i opiekuńczym. W tym celu mogą one tworzyć struktury organizacyjne i urządzać
publiczne zbiórki.
2. Przepisy prawa polskiego o zbiórkach publicznych nie mają zastosowania do
zbierania ofiar na cele religijne, kościelną działalność
charytatywno-opiekuńczą, naukową, oświatową i wychowawczą oraz utrzymanie
duchownych i członków zakonów, jeżeli odbywają się w obrębie terenów
kościelnych, kaplic oraz w miejscach i okolicznościach zwyczajowo przyjętych w
danej okolicy i w sposób tradycyjnie ustalony.
Artykuł 22
1. Działalność służąca celom humanitarnym,
charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym podejmowana przez
kościelne osoby prawne jest zrównana pod względem prawnym z działalnością
służącą analogicznym celom i prowadzoną przez instytucje państwowe.
2. Przyjmując za punkt wyjścia w sprawach finansowych instytucji i dóbr
kościelnych oraz duchowieństwa obowiązujące ustawodawstwo polskie i przepisy
kościelne Układające się Strony stworzą specjalną komisję, która zajmie się
koniecznymi zmianami. Nowa regulacja uwzględni potrzeby Kościoła biorąc pod
uwagę jego misję oraz dotychczasową praktykę życia kościelnego w Polsce.
3. Władzom państwowym wskazana zostanie instytucja kościelna lub instytucje
kościelne kompetentne w sprawach wymienionych w ustępie 2.
4. Rzeczpospolita Polska w miarę możliwości udziela wsparcia materialnego w celu
konserwacji i remontowania zabytkowych obiektów sakralnych i budynków
towarzyszących, a także dzieł sztuki stanowiących dziedzictwo kultury.
Artykuł 23
Kościelne osoby prawne mogą zgodnie z przepisami prawa
polskiego nabywać, posiadać, użytkować i zbywać mienie nieruchome i ruchome oraz
nabywać i zbywać prawa majątkowe.
Artykuł 24
Kościół ma prawo do budowy, rozbudowy i konserwacji obiektów
sakralnych i kościelnych oraz cmentarzy - zgodnie z prawem polskim. O potrzebie
budowy świątyni i o założeniu cmentarza decyduje biskup diecezjalny lub inny
właściwy ordynariusz. Budowę obiektów sakralnych i kościelnych oraz założenie
cmentarza inicjują właściwe władze kościelne po uzgodnieniu miejsca z
kompetentnymi władzami i po uzyskaniu wymaganych decyzji administracyjnych.
Artykuł 25
1. W każdej diecezji komisja powołana przez biskupa
diecezjalnego będzie współpracować z właściwymi władzami państwowymi w celu
ochrony znajdujących się w obiektach sakralnych i kościelnych dóbr kultury o
ogólnonarodowym znaczeniu oraz dokumentów archiwalnych o wartości historycznej i
artystycznej.
2. Kompetentne władze państwowe i Konferencja Episkopatu Polski opracują zasady
udostępniania dóbr kultury będących własnością lub pozostających we władaniu
Kościoła.
Artykuł 26
Kościelne osoby prawne mogą zakładać fundacje. Do fundacji
tych stosuje się prawo polskie.
Artykuł 27
Sprawy wymagające nowych lub dodatkowych rozwiązań będą
regulowane na drodze nowych umów między Układającymi się Stronami albo uzgodnień
między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencją Episkopatu Polski
upoważnioną do tego przez Stolicę Apostolską.
Artykuł 28
Układające się Strony będą usuwać na drodze dyplomatycznej
zachodzące między nimi różnice dotyczące interpretacji lub stosowania
niniejszego Konkordatu.
Artykuł 29
Konkordat niniejszy podlega ratyfikacji. Wejdzie on w życie
po upływie jednego miesiąca od dnia wymiany dokumentów ratyfikacyjnych.
Konkordat niniejszy sporządzono w Warszawie dnia 28 lipca 1993 roku, w dwóch
egzemplarzach, każdy w językach polskim i włoskim, przy czym obydwa teksty są
jednakowo autentyczne.
Na dowód czego Pełnomocnicy Układających się Stron podpisali niniejszy Konkordat
i opatrzyli go pieczęciami.
|